NZK – nagłe zatrzymanie krążenia

Nagłe zatrzymanie krążenia –  Kiedy serce przestaje bić i co to jest NZK?

Szacuje się, że w Polsce około 90 osób traci życie z powodu NZK – nagłego zatrzymania krążenia.

Nagłe zatrzymanie krążenia to ustanie lub w wysokim stopniu upośledzenie mechanicznej czynności serca, przekładające się na utratę przytomności, najczęściej z zatrzymaniem oddechu i brakiem wyczuwalnego pulsu. W przypadku braku podjęcia czynności resuscytacyjnych, zmiany w mózgu, które są nieodwracalne zaczynają się już po 3 minutach od nagłego zatrzymania krążenia, a śmierć mózgu następuje kilka minut później. Nagłe Zatrzymanie Krążenia oznacza śmiertelne niebezpieczeństwo.

W ludzkim organizmie mięsień sercowy kurczy się średnio 100 tysięcy razy na dobę, pompując około 7 tysięcy litrów krwi. Życiodajny mięsień zwany SERCEM zapewnia prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu, zaczynając od doprowadzania składników odżywczych z tlenem do naszego mózgu, kończywszy na dostarczaniu niezbędnych elementów wraz z krwią do każdej komórki naszego ciała.

Zdarza się, że mięsień sercowy przestaje bić prawidłowo, zaburzając przy tym podaż krwi prowadząc do obumierania komórek oraz stopniowego zaprzestania pracy pozostałych układów. Przyczyn zatrzymania krążenia może być wiele.

Ważne jest zrozumienie, że niezależnie od tego, gdzie leży przyczyna zatrzymania – serce, które nie kurczy się skutecznie / efektywnie, nie tłoczy wystarczającej dla organizmu ilości krwi. Spowodowane jest to  przede wszystkim dlatego, że mózg poszkodowanego przestaje być zaopatrywany w tlen i składniki odżywcze, co prowadzi do nieodwracalnych zmian. Powiązany układ oddechowy również przestaje funkcjonować, co prowadzi do zatrzymania pracy wszystkich układów organizmu.

Czasami nieprawidłowe funkcjonowanie pozostałych układów prowadzi do zatrzymania układu krążenia. Przykładowo np., brak prawidłowej pracy układu oddechowego prowadzi do zatrzymania pracy mięśnia sercowego. Przyczynę oddechową podejrzewa się najczęściej u małych dzieci ze względu na to, że znacznie rzadziej zdarza się, iż serce dziecka obciążone jest wadą. Zatrzymanie krążenia u takiego poszkodowanego spowodowane jest zwykle przyczynami oddechowymi np. zadławieniem, tonięciem lub wstrząsem anafilaktycznym. Dlatego też resuscytacja krążeniowo-oddechowa RKO u dziecka zawsze należy rozpocząć od 5 oddechów ratowniczych, a nie jak w pozostałych przypadkach od uciśnięć klatki piersiowej.

Jakie mogą być przyczyny NZK, kto jest najbardziej narażony i jak działać w krytycznej sytuacji?

Jednym z dominujących powodów NZK są przyczyny kardiologiczne. Do najczęstszych należy: zawał mięśnia sercowego, zatorowość płucna i niewydolność serca. Jednakże NZK może również wystąpić u osób pozornie zdrowych. Do tej grupy zaliczają się sportowcy, ponieważ intensywny wysiłek podczas zawodów, szczególnie w sytuacjach, kiedy motywacja jest wysoka, może spowodować nagłe zatrzymanie krążenia. Warto zaznaczyć, że te zagrożenia nie wystąpiłyby, gdyby osoba unikała sportów o wyjątkowo intensywnym wysiłku – wyjaśnia dr hab. n. med. Adam Janas. Do grupy ryzyka należą również osoby z nierozpoznanymi chorobami takimi jak: zespoły długiego odcinka QT – mało powszechna choroba serca o podłożu genetycznym, czy wrodzone kardiomiopatie, które związane są z zaburzeniami w budowie mięśnia sercowego oraz jego nieprawidłowym funkcjonowaniem.

Nagłe zatrzymania krążenia – objawy

W trakcie nagłego zatrzymania krążenia dochodzi do:

• utraty świadomości i braku reakcji na bodźce, co wynika z przerwania przepływu krwi do mózgu
• występuje brak wyczuwalnego oddechu lub tzw. oddech agonalny (nieregularne próby łapania powietrza), a także brak wyczuwalnej fali tętna na większych naczyniach tętniczych.
• poza środowiskiem szpitalnym, nagłe zatrzymanie krążenia (NZK) niesie ze sobą zwiększone ryzyko śmiertelności.

Czym są odwracalne przyczyny zatrzymania krążenia?

Nagłe zatrzymanie krążenia spowodowane być może przyczynami odwracalnymi NZK, czyli czynnikami, które mogły spowodować ustanie czynności życiowych, ale ich wczesne usunięcie może doprowadzić do ich powrotu, pod warunkiem jednoczesnego prowadzenia resuscytacji.

Jeżeli osoba poszkodowana nie posiada w wywiadzie obciążeń kardiologicznych, to przyczyny odwracalne powinny być zawsze wzięte pod uwagę. Określamy je mianem 4H (jest to: hipoksja, hipowolemia, hipokaliemia/hiperkaliemia, hipotermia/hipertermia) i 4T (czyli: zaburzenia zatorowo-zakrzepowe, tamponada osierdzia, zatrucia (toksyny), odma prężna). Warto mieć świadomość wszelkich owych przyczyn.

Odwracalne przyczyny zatrzymania krążenia 4H

• Hipoksja – czyli niedotlenienie.
• Hipowolemia – czyli nadmierna utrata krwi
• Hipokaliemia/hiperkaliemia – to zaburzenia spowodowane zbyt dużą lub zbyt małą ilością potasu we krwi.
• Hipotermia/hipertermia – czyli nadmierne narażenie na działanie niskich lub wysokich temperatur. 

Odwracalne przyczyny NZK nagłego zatrzymania krążenia 4T

• Zaburzenia zatorowo-zakrzepowe – w wyniku których dochodzi m.in. do zatorowości płucnej i hipoksji lub niedokrwienia mięśnia sercowego
• Tamponada osierdzia – jest to stan zagrożenia życia, w którym najczęściej na skutek urazu dochodzi do przedostania się krwi do jamy osierdzia serca
• Toksyny – w wyniku działania różnego rodzaju toksyn i trucizn może dojść do zatrzymania akcji serca i nieodwracalnego uszkodzenia mózgu
• Odma prężna – to stan, w którym jama opłucnowa zostaje uszkodzona, a do jej wnętrza dostaje się powietrze lub inne gazy

Pierwszym bardzo ważnym krokiem przy NZK jest bezwzględne sprawdzenie, czy poszkodowana osoba oddycha. Należy obserwować ruchy klatki- sprawdzać czy klatka unosi się. Można także nasłuchiwać oddechu, przytrzymując ucho blisko nosa i ust. Jeżeli stwierdzimy, że osoba poszkodowana  nie oddycha należy niezwłocznie wezwać profesjonalną pomoc dzwoniąc pod numer alarmowy 112 / 999. Należy pamiętać, by wskazać dokładną lokalizację zdarzenia, umożliwiając w ten sposób karetce jak najszybsze dotarcie do poszkodowanego.

W sytuacji gdy następuje nagłe zatrzymanie krążenia i serce przestaje bić, łatwo jest wpaść w panikę. Często nie wiemy, jak skutecznie zareagować, co prowadzi do biernej postawy i oczekiwania na przyjazd karetki.

Niestety! Taka bezczynność może mieć tragiczne konsekwencje dla osoby znajdującej się w stanie zagrożenia życia. Jeżeli szybko podejmiemy reakcję i wykonamy masaż pośredni serca, szansę skutecznej resuscytacji krążeniowo oddechowej na wyzdrowienie pacjenta bardzo się zwiększają.

Pierwsza pomoc – dlaczego świadkowie są ważni na miejscu zdarzenia?

W sytuacji bycia świadkiem NZK kluczowym elementem tuż po wezwaniu profesjonalnej pomocy jest podjęcie  działań RKO, czyli zastosowaniu uciśnięć klatki piersiowej poszkodowanego, co imituje skurcz serca, umożliwiając mięśniowi wpompowywanie krwi do Naszego organizmu.

Uciśnięcia klatki odgrywają element kluczowy, a najnowsze wytyczne kładą największy nacisk na minimalizowanie przerw w uciskaniu klatki piersiowej. Bardzo ważne jest dostarczenie odpowiedniej ilości tlenu do krwi, którą staramy się wytłoczyć z serca. Stosujemy tzw. oddechy ratownicze. Świadek, który udziela pierwszej pomocy nie ma obowiązku wykonywać oddechów ratowniczych, jeśli nie czuje się z tym bezpiecznie i komfortowo, i jeśli nie posiada specjalistycznej maseczki chroniącej go przed bezpośrednim kontaktem z poszkodowanym.

Warto zaopatrzyć się w małe, foliowe maseczki jednorazowe. Dzięki nim jesteśmy w stanie dostarczać tlen do płuc poszkodowanego, nie obawiając się zarażenia nieznaną nam chorobą. Najważniejsza zasadą mówi o tym, że: „dobry ratownik to żywy/zdrowy ratownik”. Jeśli nie wiemy nic na temat stanu zdrowia osoby, której udzielana jest pierwsza pomoc, musimy zachować szczególną ostrożność.

Nagłe zatrzymanie krążenia NZK to sytuacja, w której możesz pomóc! Jest to zatem sytuacja, w której wysiłkiem własnych płuc i rąk możemy sprawić, że czyjeś serce zacznie bić, że czyjeś płuca się rozprężą, wypełnione jakże bezcennym tlenem! Miejmy świadomość tego, że każdy z nas może odmienić czyjś los. Bądźmy bezpieczni i nie bójmy się nikomu pomagać w celu przywrócenia czynności życiowych!

Technika czynności związanych z BLS

OCEŃ REAKCJE

– spróbuj nawiązać kontakt z poszkodowanym: delikatnie nim potrząśnij za ramiona i głośno zapytaj: – np.: co się Pani / Panu stało? (ewentualnie sprawdź reakcje na mocne dotknięcie –np. przez uszczypnięcie płatka usznego lub klepnięcie w policzek)

– JEŻELI POSZKODOWANY ZAREAGUJE (daje oznaki życia / odpowiada / porusza się)

– pozostaw ją w pozycji w jakiej była

– sprawdzaj – co jakiś czas parametry życiowe

– w razie potrzeby sprowadź pomoc (112 / 999)

– JEŻELI POSZKODOWANY NIE REAGUJE – brak tętna

– wołaj głośno pomoc!!!!

UDROŻNIJ DROGI ODDECHOWE

– odwróć poszkodowanego na plecy

– odegnij mu głowę do tyłu ręką umieszczoną na czole (nie wolno w podejrzeniu urazu szyi!)

– drugą ręką unieś żuchwę

– w przypadku podejrzenia urazu kręgosłupa szyjnego – jedynie uniesienie żuchwy – ze stabilizacją głowy w pozycji pośredniej bez jej odginania !!! (zawsze należy pamiętać o usunięciu obluzowanych protez zębowych oraz wszelkich widocznej, np. wydzieliny, śluzu, krwi, wymiocin, resztek jedzenia itp. które zalegają w jamie ustnej)

SPRAWDŹ ODDECH

– popatrz na ruchy oddechowe klatki piersiowej / brzucha

– posłuchaj oddechu przy ustach poszkodowanego

– poczuj wydychane powietrze na policzku (najlepiej grzbiecie dłoni) – masz na to tylko 10 sekund!!!

– JEŻELI ODDYCHA PRAWIDŁOWO

– ułóż go w pozycji bezpiecznej (tzw. pozycja boczna ustalona)

– wezwij pomoc (112 / 999)

– kontroluj regularnie oddech, wyklucz oddechy agonalne!

– JEŻELI OFIARA NIE ODDYCHA

ALARM – wezwij pomoc, gdy pacjent jest nieprzytomny i nie oddycha prawidłowo (telefonicznie – 999, 112, lub – przy braku telefonu – wyślij kogokolwiek / sprowadź pomoc sam, nawet jeżeli musisz zostawić ofiarę – oprócz sytuacji wyjątkowych – nagłe zatrzymanie krążenia NZK wtórne do bezdechu)

ROZPOCZNIJ MASAŻ ZEWNĘTRZNY SERCA

– uklęknij obok poszkodowanego leżącego na plecach, najlepiej na twardym podłożu;

– ułóż dłonie na środku klatki piersiowej poszkodowanego (jeden nadgarstek na drugim, palce obu dłoni splecione, ramiona wyprostowane i ustawione prostopadle do mostka, staraj się nie zginać rąk w łokciach)

– uciskaj powodując ugięcie mostka na 4-5 cm (przy pierwszym uciśnięciu oceń podatność klatki piersiowej poszkodowanego), nie wywieraj zbyt mocnego nacisku na żebra, koniec mostka i nadbrzusze

– uciskaj klatkę rytmicznie z częstotliwością 100 uciśnięć mostka/min (prawie 2/s)

– po każdym uciśnięciu, nie odrywając przy tym nadgarstków od mostka zwolnij nacisk na klatkę piersiową tak, by okres uciskania i relaksacji był jednakowy

– po 30 uciśnięciach ponownie spróbuj udrożnić drogi oddechowe i rozpocznij sztuczną wentylację

Najczęstsze błędy podczas masażu serca:

– ucisk zbyt nisko w końcowej części mostka, co grozi łatwym złamaniem wyrostka mieczykowatego

– przesunięcie siły nacisku w bok od linii środkowej, co powodować może uszkodzenie przyczepów żeber do mostka lub ich złamanie

– masaż prowadzony całą powierzchnią dłoni, z palcami przylegającymi do klatki piersiowej – zwykle jest on nieefektywny i obarczony ryzykiem uszkodzenia żeber

– odrywanie dłoni od klatki piersiowej przy każdym uciśnięciu mostka

– prowadzenie masażu z rękoma zgiętymi w stawach łokciowych, co zmniejsza stanowczo siłę ucisku i szybciej męczy ratownika (powodując przy tym drętwienie kończyn)

SZTUCZNA WENTYLACJA

– odchylenie głowy i uniesienie żuchwy poszkodowanego

– kciukiem i palcem wskazującym ręki leżącej na czole poszkodowanego zaciśnij jego skrzydełka nosa

– wykonaj normalny wdech, przyłóż szczelnie swoje usta do ust poszkodowanego

– wdmuchnij powoli własne powietrze oddechowe do ust poszkodowanego przez ok. 1 s, jak przy normalnym oddychaniu (objętość oddechowa 500-600 ml; 6-7 ml/kg masy ciała), obserwuj czy unosi się klatka piersiowa

– po odsunięciu ust obserwuj czy podczas biernego wydechu klatka poszkodowanego opada

– wykonaj drugi skuteczny oddech ratowniczy!

JEŻELI WDECHY SĄ NIESKUTECZNE

– popraw ułożenie głowy i żuchwy poszkodowanego

– usuń widoczne ciała obce z jego jamy ustnej

– ponów próbę wentylacji (nie więcej niż 2 razy przed kolejnym uciskaniem klatki piersiowej)

Najczęstsze błędy podczas wentylacji:

– zapominanie o konieczności zaciśnięcia nosa poszkodowanego

– niewystarczające lub złe odgięcie głowy ku tyłowi (zapadający się język znacznie zamyka drogi oddechowe)

– złe „uszczelnienie” ust ratownika ustami poszkodowanego

KONTYNUUJ MASAŻ ZEWNĘTRZNY I ODDECHY W STOSUNKU 30 do 2 – dopóki:

– nie wróci samodzielny, wydolny oddech

– przerwa w masażu tylko na czas wentylacji / wykonania defibrylacji

Resuscytacja krążeniowo oddechowa prowadzona przez jednego ratownika

– sekwencja wykonywania: 30 uciśnięć klatki piersiowej (z przerwą na wdech) /2 oddechy

– w sytuacjach wyjątkowych -gdy jesteś sam, nie masz maseczki ochronnej i nie dajesz sobie rady – prowadź przynajmniej sam masaż (100 uciśnięć mostka/min)

– jeżeli: mamy do czynienia z utonięciem, aspiracją ciała obcego lub ofiarą NZK jest dziecko – konieczne jest zarówno prowadzenie masażu jak i wentylacji!

Resuscytacja krążeniowo oddechowa prowadzona przez dwóch ratowników

– najczęściej jeden ratownik medyczny prowadzi resuscytację RKO, a drugi wzywa pomoc

– ratownicy powinni się zmieniać co 1-2 minuty podczas RKO

Algorytm – Jak obsłużyć AED?

Automatyczny defibrylator zewnętrzny to urządzenie intuicyjne, które prowadzi nie tylko ratownika, ale każdego udzielającego pomocy człowieka krok po kroku. Pierwsza pomoc udzielana z pomocą automatycznego zewnętrznego defibrylatora zwiększa znacznie szanse na przeżycie osoby poszkodowanej. Jeśli jesteś świadkiem NZK, nie zwlekaj i reaguj natychmiast!

Po włączeniu defibrylatora:

1. Naklej elektrody na klatkę piersiową zgodnie z instrukcją urządzenia
2. AED samoczynnie dokona analizy rytmu serca
3. Jeśli wykryje rytm do defibrylacji (np. migotanie komór) – wyda polecenie, aby wykonać defibrylację pacjenta
4. Po wyładowaniu kontynuuj RKO przez kolejne 2 minuty i postępuj zgodnie z dalszymi komunikatami wydawanymi przez urządzenie

Jakie rytmy można defibrylować, a kiedy AED „milczy”?

Nie każde nagłe zatrzymanie krążenia (NZK) kwalifikuje się do defibrylacji. AED rozróżnia rytmy:

• Rytmy do defibrylacji:
  • Migotanie komór (VF) – chaotyczna aktywność elektryczna bez skurczu
  • Częstoskurcz komorowy bez tętna (VT)
• Rytmy nie do defibrylacji:
  • Asystolia – całkowity brak aktywności elektrycznej serca
  • PEA (aktywny rytm bez tętna)

W przypadku rytmów nie do defibrylacji automatyczny defibrylator zewnętrzny nie poda wyładowania. Wyda jedynie komunikat, aby kontynuować RKO i była obecna czynność elektryczna serca. W takich przypadkach bardzo kluczowe jest nieprzerwane wykonywanie masażu serca właściwym postępowaniem do przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego.

AED nie wyda polecenia o defibrylacji również gdy poszkodowany oddycha, a akacja serca powróciła. Zawsze kiedy podczas RKO poszkodowany zaczyna kaszleć, poruszać się, oddychać, czy wymiotować – natychmiast przerwij uciski klatki piersiowej i sprawdź oddech przez 10 sekund. Jeśli oddech powrócił połóż poszkodowanego w pozycji bezpiecznej!!!

Nagłe zatrzymanie krążenia – czy to koniec ?

NZK to stan krytyczny, ale nie musi oznaczać końca życia ofiary. Szybkie rozpoznanie, uskuteczniona pierwsza pomoc i defibrylacja z użyciem AED zwiększa szanse poszkodowanego na pełne wyzdrowienie osób dorosłych i nie tylko.

Kluczowym czynnikiem decydującym o przetrwaniu i przeżyciu poszkodowanego jest czas ! Każda minuta opóźnienia w podjęciu działań ratunkowych obniża szanse przeżycia o około 7–10%. Oznacza to, że nie trzeba być lekarzem, by móc uratować komuś życie. Wystarczy wiedzieć, jak precyzyjnie rozpoznać objawy nagłego zatrzymania krążenia i jak odpowiednio i w porę zareagować. Właśnie dlatego edukacja w zakresie pierwszej pomocy nawet w miejscach publicznych  jest tak ważna i to dzięki niej możemy stać się realną pomocą, w obliczu jednej z najbardziej niebezpiecznych sytuacji zdrowotnych.

Zatrzymanie krążenia to nie wyrok! Jest to nie lada wyzwanie, na które można i trzeba odpowiedzieć działaniem. Każde podjęte przez nas RKO to szansa, a każda uruchomiona defibrylacja – krok w stronę przywrócenia życia.

Mechanizm NZK – Po jakim czasie od zatrzymania krążenia człowiek umiera?

Mózg zaczyna obumierać już po 3–4 minutach bez tlenu, a nieodwracalne uszkodzenia mogą wystąpić po 5–6 minutach. Dlatego pamiętaj o tym jak ważne jest, by rozpocząć RKO natychmiast po rozpoznaniu NZK- sprawdź oddech i nie czekaj na przyjazd służb ratunkowych podejmij działania! To właśnie świadkowie zdarzenia w dużej mierze decydują o losie osoby poszkodowanej.