Objawy zawału serca – jak je rozpoznać? Przyczyny i skutki

Zawał serca: objawy, których nie wolno ignorować.

Najczęstszym objawem zawału mięśnia sercowego jest ból w klatce piersiowej. Zwykle bardzo silny, piekący, dławiący lub ściskający, odczuwany na dużym obszarze. Trwa on powyżej 20 minut i stopniowo narasta. Może być zlokalizowany w nadbrzuszu z towarzyszącymi nudnościami, a nawet wymiotami. U kobiet zawał może objawiać się nietypowo (ból brzucha, nudności, zmęczenie), co jest bardzo ważne społecznie. U osób starszych lub chorujących na cukrzycę, ból może być mniej charakterystyczny albo nie występuje wcale. Duszność – zwłaszcza w rozległym zawale – może być objawem ostrej niewydolności lewej komory serca. Niekiedy towarzyszy kaszel z odkrztuszaniem. Częstymi objawami zawału są osłabienie, zawroty głowy, kołatanie serca, omdlenie lub stan przedzawałowy. Może towarzyszyć niepokój, lęk, strach przed zbliżającą się śmiercią – zwłaszcza u chorych z silnym bólem w klatce piersiowej. Może wystąpić stan podgorączkowy (rzadziej gorączka), bladość skóry, poty – zwykle przy silnym bólu, a także sinica obwodowa w ciężkim wstrząsie kardiogennym.

Co to jest zawał serca i na czym polega?

Zawał serca to rodzaj ostrego zespołu wieńcowego (OZW), który występuje u chorych z miażdżycą naczyń wieńcowych, najczęściej z powodu pęknięcia lub erozji blaszki miażdżycowej i wynikającego zamknięcia naczynia. Polega na martwicy mięśnia sercowego, co można potwierdzić badaniem enzymów sercowych, takich jak troponiny T i I oraz frakcja sercowa kinazy kreatynowej (CK-MB).

Na podstawie 12-odprowadzeniowego EKG oraz wyników badań laboratoryjnych wyróżnia się dwa główne typy zawału:

zawał serca z uniesieniem odcinka ST (STEMI)
zawał serca bez uniesienia odcinka ST (NSTEMI)

Szybkie leczenie ma kluczowe znaczenie – jego celem jest: ograniczenie strefy zawału, utrzymanie czynności lewej komory serca, zapobieganie niewydolności serca oraz poważnym powikłaniom, takim jak migotanie komór, ciężka bradykardia czy nagły zgon sercowy.

Atak serca a zawał – czy to to samo?

Zawał serca to martwica mięśnia sercowego potwierdzona wzrostem troponin (np. STEMI lub NSTEMI), natomiast ‘’atak serca’’ to termin nieformalny, który może obejmować także stany bez martwicy, takie jak niestabilna dławica piersiowa czy nagłe zatrzymanie krążenia.

Podsumowując: Każdy zawał jest atakiem serca, ale nie każdy atak serca jest zawałem.

Przyczyny zawału serca – co powoduje niedokrwienie tego mięśnia?

Do zawału mięśnia sercowego (potocznie atak serca) dochodzi przede wszystkim w przebiegu choroby niedokrwiennej serca. Główną przyczyną jest pęknięcie blaszki miażdżycowej w tętnicy wieńcowej. Po jej pęknięciu uruchomiony zostaje proces krzepnięcia, co prowadzi do powstania skrzepliny zamykającej światło naczynia. Skrzeplina uniemożliwia przepływ krwi do obszaru mięśnia sercowego zaopatrywanego przez tę tętnicę. W efekcie dochodzi do niedokrwienia, a następnie – jeśli zamknięta tętnica wieńcowa nie zostanie szybko odblokowana – jego martwicy (martwica mięśnia sercowego). Inną, rzadszą przyczyną jest skurcz tętnicy wieńcowej (np. pod wpływem przewlekłego stresu, palenia tytoniu / palenia papierosów), który również zwęża światła naczynia. Do czynników zwiększających i przyspieszających rozwój miażdżycy należą: nadciśnienie tętnicze (szczególnie źle kontrolowane, z tendencją do nagłych wzrostów), palenie tytoniu, zaburzenia lipidowe oraz przerost lewej komory serca.

Skutki zawału serca dla organizmu.

Ostra niewydolność serca
Ponowny zawał serca
Ryzyko pęknięcia wolnej ściany serca
Pęknięcie przegrody międzykomorowej
Pęknięcie mięśnia brodawkowatego
Zaburzenia rytmu i przewodzenia serca
Tętniak serca
Udar mózgu

Co zrobić, gdy podejrzewasz zawał serca?

Zawał serca to stan bezpośredniego zagrożenia życia. Z powodu niedokrwienia mięśnia sercowego umiera wiele osób, często dlatego, że nie rozpoznają typowych objawów zawału serca lub zwlekają z wezwaniem pomocy. Dlatego kluczowa jest szybka reakcja.

Co robić krok po kroku?

Natychmiast wezwij pogotowie ratunkowe (999 lub 112) – nie zwlekaj, nie czekaj, czy ból minie. Każda minuta uniemożliwia przepływ krwi do fragmentu mięśnia sercowego, co prowadzi do jego martwicy.
Ułóż poszkodowanego możliwie jak najwygodniej – nie pozwalaj pacjentowi chodzić ani wykonywać wysiłku fizycznego. Poluzuj uciskające części odzieży (kołnierz, pasek).
Zapytaj, czy osoba ma leki rozkurczające naczynia (np. nitroglicerynę) – jeśli tak i lekarz wcześniej je zalecił, pomóż zażyć dawkę. Jeśli nie – nie podawaj nic na własną rękę.
Jeśli osoba straci przytomność i nie oddycha prawidłowo – natychmiast rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową (uciskaj środek klatki piersiowej na głębokość 5-6 cm, 100-120 razy na minutę). Nagłe zatrzymanie krążenia może być następstwem ostrego zawału serca.
Użyj defibrylatora AED, jeśli jest dostępny – urządzenie samo ocenia rytm serca i instruuje, co robić. Dzięki szybkiej defibrylacji można odwrócić zatrzymanie krążenia.
Nie pozostawiaj poszkodowanego samego, kontroluj oddech i przytomność do przyjazdu karetki.

Dlaczego szybkość działania jest kluczowa?

Od zamkniętej tętnicy wieńcowej (np. przez pęknięcie blaszki miażdżycowej i uruchomiony zostaje proces krzepnięcia) do niedokrwienia mięśnia sercowego mija zaledwie kilka minut. W przypadku zawału serca najważniejsze jest jak najszybsze udrożnienie naczynia – poprzez leczenie farmakologiczne lub angioplastykę tętnic wieńcowych.

Pamiętaj o zasadzie złotej godziny w ratownictwie – pierwsze 60 minut od wystąpienia objawów, daje najwiekszą szansę na uratowanie życia poszkodowanego.

Profilaktyka – jak zapobiegać zawałowi serca?

Aby zapobiegać zawałowi serca, należy kontrolować nadciśnienie tętnicze, rzucić palenie tytoniu, unikać przewlekłego stresu, leczyć chorobę niedokrwienną serca oraz dbać o pracę serca poprzez aktywność fizyczną i zdrową dietę. Regularne badania i profilaktyka zawału serca mogą uchronić przed ostrym zawałem serca i nagłym zatrzymaniem krążenia.

W przypadku podejrzenia zawału serca liczy się każda minuta. Nie bój się zareagować – możesz komuś uratować życie!